Spagaten van de duizendpoot

Duizendpoot

PROLOOG

Het actieplan Leraar 2020 beschrijft hoe de professionele kwaliteit van de leraren en schoolleiders kan worden verbeterd, zodat de hoogst mogelijke kwaliteit van onderwijs gerealiseerd kan worden. De leraar en de schoolleider zijn cruciaal voor de kwaliteit van het onderwijs en onmisbaar voor de verbetering ervan. De docent maakt het verschil (Hattie, 2003).

plaatje why how what

Why

Een docent is als een duizendpoot die tig ballen in de lucht moet houden. Er wordt steeds meer gevraagd van het improvisatie- en organisatievermogen en de flexibiliteit van de docent. Een docent heeft echter een beperkte hoeveelheid tijd en energie, die maar één keer gebruikt kan worden. Hoe verhoudt zich bijvoorbeeld de tijd voor het primair proces met die voor de administratieve taken en verantwoording?  Bepalen de diensten wat het onderwijzend personeel moet doen of zijn zij ondersteunend voor het onderwijsproces? Kun je tegelijkertijd ‘pedagogisch-didactisch competent’ en ‘vakman’ zijn?

In welke spagaten komt een docent terecht? Welke keuzes kan hij daarin maken, waarin wil hij zijn professionaliteit vergroten en waaruit bestaat zijn vakmanschap?

Iedereen heeft een mening over ‘goed onderwijs’ en over ‘goede docenten’. Als docent heb je te maken met studenten, met hun ouders, met het management, met de stagebedrijven, met de overheid en niet in de laatste plaats met collega’s. Iedereen kijkt kritisch mee naar wat je doet. Maar wat is nou een ‘goede’ docent in het beroepsonderwijs?

Dit was de aanleiding tot onze zoektocht. We hopen dat de informatie op deze website nieuwe en zittende docenten in het beroepsonderwijs inzicht geeft in de soms tegenstrijdige eisen die aan hen gesteld worden. Daarnaast willen wij met deze website een bijdrage leveren aan de discussie tussen docenten, management en HRM over de professionaliteit van mbo docenten.

How

We laten zien vanuit verschillende perspectieven hoe er over vakmanschap van (mbo) docenten gedacht wordt. Wat verwachten studenten en bpv bedrijven en wat vinden docenten zelf? Welke eisen stelt de overheid en wat is er over vakmanschap van (mbo)docenten te vinden in theorie en onderzoek.

What

Het beroepsonderwijs heeft een drievoudige kwalificeringopdracht: opleiden voor een beroep, voor de maatschappij en voor vervolgonderwijs. Van een docent wordt verwacht dat hij kennis heeft van het vak, van het beroep en van de doelgroep. Hij moet competent en bekwaam zijn op alle drie de onderdelen. Hij moet beschikken over inter-persoonlijke, pedagogische, vakdidactische en organisatorische competenties, hij moet kunnen samenwerken met collega’s en omgeving en hij moet kunnen reflecteren en zich ontwikkelen (wet BIO).

Onder de verschillende kopjes van de ‘spagaten van de duizendpoot’ is informatie te vinden, waarmee zowel docenten als andere belanghebbenden zich een beeld kunnen vormen van wat er van de docent binnen het mbo verwacht wordt. Wij hopen met de resultaten van onze zoektocht een inspiratiebron te bieden om de discussie over ‘het vakmanschap van de mbo docent’ te voeren en hoe in de praktijk met deze spagaat om te gaan.

Links naar achtergrondinformatie:

Actieplan leraar 2020:

http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2011/05/23/actieplan-leraar-2020.html

Docenten als frontlinie-professional:

http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/3029905/2011/11/12/Leraren-staan-in-de-frontlinie.dhtml

Werken_en_leren_in_de_frontlinie_pdf

 

EPILOOG

De duizendpoot uit de spagaat.

Ooms en tantes

Iedere mbo docent, die al wat langer werkzaam is in het onderwijs, kent wel die meewarige blik, die je ten deel viel op feestjes, partijen of andere informele samenkomsten, als je aan een onbekende je beroep onthulde. Bij reünies, familiefeestjes of andere bijeenkomsten, waar mensen aanwezig waren, die je van vroeger kende en die je na lange tijd niet gezien en gesproken te hebben weer eens ontmoette en je vertelde wat je huidige werkzaamheden waren, was de blik niet zozeer meewarig maar was het een blik waaruit niet anders dan een zeker medelijden sprak. Jij was toch degene, die zo goed kon leren en zulke mooie resultaten had op de middelbare school en je had nog wel gestudeerd! Van iemand met jouw capaciteiten hadden we toch verwacht dat die nu wel een aardige functie in het bedrijfsleven zou bekleden. Op de tegenwerping dat het toch echt een leuk, zinvol en soms zelfs bevredigend beroep was, werd vol ongeloof gereageerd. Dit was ongetwijfeld een tijdelijke baan, totdat je een betere functie zou vinden. In het beste geval was het medelijden vermengd met respect want je moest vast onder moeilijke omstandigheden met een lastige doelgroep werken tegen een karige beloning. Ja, die vakanties, dat was wel iets om jaloers op te zijn.

Iedere mbo docent, die al wat langer werkzaam is in het onderwijs, kent ook die zwakke momenten, van een hoge werkdruk, een soms inderdaad lastige doelgroep, een overkill aan administratieve verantwoording, de volgende onderwijsvernieuwing met bijbehorende regelgeving, dat je bijna geneigd was die oom, tante of andere oude bekende gelijk te geven of in ieder geval de vacatures buiten het onderwijs weer eens in de krant te bekijken. Maar bekeek je de vacatures en probeerde je je een beeld te vormen van een positie met wellicht een beter maatschappelijk imago en wellicht een beter salaris, een leaseauto en betere carrièremogelijkheden en je zou de trots op de gezichten van de studenten en hun ouders bij de diploma-uitreiking moeten missen  – vooral bij die studenten, die dreigden uit te vallen en je toch hebt weten binnen te houden of van die chronische ‘etters’, waarmee je uiteindelijk een productieve verstandhouding hebt weten te bereiken – dan gooide je de krant  op de stapel, die naast de stapel met toetsen, die dat weekend nog gecorrigeerd moesten worden en bleef de sollicitatiebrief, die je in je hoofd al half afhad, ongeschreven.

Een graag geziene gast

Bovenstaande speelde tot zo’n jaar of vier, vijf geleden. Sinds die tijd is er zowel vanuit de overheid als vanuit diverse belangenorganisaties stevig ingezet op een verbetering van de positie van de (mbo) docent. Of al deze initiatieven nu het gewenste effect hebben, daar verschillen de meningen nog over – en daar zullen ze ook over blijven verschillen -maar als je tegenwoordig op een feestje, reünie of familiebijeenkomst vertelt dat je docent bent op een mbo instelling dan wordt er nog wel eens misprijzend verwezen naar berichten in de media over wanbestuur en mismanagement maar het beroep, het vak van docent staat niet langer op een negatieve wijze ter discussie. Die slag is gewonnen.

Je zou tegen deze positieve tendens in het verhaal kunnen inbrengen, dat het vooral de gevolgen zijn van een economische crisis, waarvan de effecten zich nu laten gelden, die de publieke opinie hebben doen kantelen. Een vaste baan, een stevige cao, een relatief kleine kans op ontslag en natuurlijk die vakanties blijken nu verworvenheden, waarop met bedekte jaloezie wordt gereageerd. Maar dit zou geen recht doen aan het vakmanschap en de inzet tot verdere professionalisering van de mbo docent.

Koek, ei en Superman

Of het feit dat je als docent geen meewarige blik of een blik vol medelijden hoeft te ondergaan op reünies en familiefeestjes nu betekent dat alles koek en ei is in het docentenbestaan, is zeker niet het geval. Ondanks de genoemde positieve tendens zijn de eisen en verwachtingen van de verschillende belanghebbenden; studenten, ouders van studenten, collega’s, management, schoolbestuur, werkveld, onderwijsinspectie, politiek, beleidsmakers en onderzoekers, zo verschillend en soms zelfs diametraal ten opzichte van elkaar staand, dat je Superman moet zijn om aan al deze eisen en verwachtingen te kunnen voldoen. De meeste docenten voelen zich echter helemaal geen Superman maar voelen zich dagelijks tekort schieten en ondergaan de lichte – en soms ook minder – lichte paniek van een duizendpoot, waarvan alle duizend poten in spagaat getrokken worden. Pas als de professionalisering niet individueel ingezet wordt, maar in teamverband in een lerende organisatie vormen docenten gezamenlijk de duizendpoot en komen we uit die spagaat.

Spagaten van de duizendpoot. Ariadne

Alle goede bedoelingen ten spijt, juist al die initiatieven vanuit de overheid en de belangenorganisaties om de positie van de (mbo)docent te verbeteren, de inzet op professionalisering, hebben een woud aan beleidsnotities, regelgeving, onderzoeksverslagen, rapporten en publicaties in diverse media opgeleverd waarin je gemakkelijk kan verdwalen.

In dit onderdeel met de gelijknamige titel van deze website wordt een poging ondernomen om een grote hoeveelheid informatie te filteren en te rubriceren. Afgezet tegen de competenties zoals geformuleerd in de wet BIO zijn er artikelen, samenvattingen van artikelen, onderzoeksresultaten, filmpjes en tal van andere wetenswaardigheden ‘ter leering ende vermaeck’ gerubriceerd naar de eisen en verwachtingen van de student, de mbo docent, het management, het werkveld en theorie en onderzoek. Het is gemaakt door docenten voor docenten. Voor collega’s, die de uitdaging van (verdere) professionalisering aangaan, als hart onder de riem voor collega’s, die even het spoor bijster zijn en weer op de hoogte willen komen, voor collega’s, die kennis en ervaring willen delen, voor beginnende collega’s, die moeizaam hun weg proberen te vinden en waarvoor vaak weinig begeleidingstijd beschikbaar is en zeker niet in de laatste plaats voor iedereen, die plannen heeft om in het mbo les te gaan geven; onze toekomstige collega’s. Voor al deze mensen hopen wij een leidraad te maken, een draad van Ariadne te spinnen, zodat iedereen die overweegt zich in dit labyrint te begeven, de zekerheid heeft er weer uit te geraken maar dan meer en beter toegerust op complexe situaties waarin verschillende, met elkaar in strijd zijnde handelingsalternatieven aan de orde zijn.

En natuurlijk zijn ook de ooms, tantes en andere uit het oog verloren familieleden, vrienden en  bekenden van harte welkom om eens een kijkje te nemen. Dit is ons werk. Dit zijn wij, vakmensen.

Harald, Hetty, Marianne en Lida

SUPERMAN

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s