Teamleren

Door Marjan De Waij & Ad Goverde

Leren in een professioneel team gaat over leren op het werk en van het werk.Van der Zee geciteerd in Boekaerts en Simons (2003) geeft een aantal principes aan waardoor mensen in staat worden gesteld om op hun werk te leren.
Een aantal principes zijn:

  • Richt de werkomgeving zo in dat mensen ook verantwoordelijk zijn voor de te ontwikkelen competenties.
  • Stel mensen in de gelegenheid om hun horizon te verbreden.
  • Beloon verbetering van vakbekwaamheid en vakkennis.
  • Benut vergaderingen om het educatief engagement te vergroten.
  • Zorg dat er collectief lering wordt getrokken uit elders opgedane ervaringen en bevorder dat mensen kennis nemen van nieuwe ontwikkelingen
  • Zie in evaluatie en beoordeling vooral een middel om aan deskundigheidsbevordering te doen.
  • Zet instructiesystemen zo op dat de individuele autonomie wordt bekrachtigd.

Daarnaast geven Boekaerts en Simons (2003) aan dat het het leervermogen van een groep afhangt van de bereidheid en het vermogen om elkaars docent te zijn.

Dat heeft dan o.a. te maken met:

  • Uitwisselen van informatie tussen de groepsleden.
  • Elkaar helpen bij het leren.
  • Elkaar in de gelegenheid stellen om te leren.
  • Elkaar aanvullen bij het leren (aanvullende leerstijlen)
  • Geven van feedback op elkaars leren.
  • Ervoor zorgen dat er een collectieve competentie ontstaat die niet volledig afhankelijk is van de
  • individuele competentie(s) van de groepsleden.

Teams zijn populair in het organisatie denken omdat men verwacht dat een team veel meer aan kan dan een individu. Een echt team zou onderling uitstekend de werkdruk balanceren en reguleren waarbij elk teamlid zijn sterkste capaciteiten kan inzetten en zijn ontwikkeling kan uit stippelen. Bewust staat in de vorige zin het woordje kan, want dat gaat niet vanzelf. Wat het lastig maakt met teams, is dat de teamleden elkaar meestal niet zelf hebben uitgekozen. Voordat een dergelijke groep mensen met elkaar als team gaan opereren zijn er verschillende randvoorwaarden die dat proces kunnen versnellen dan we blokkeren. Prof. Mr. Huib de Jong voormalig lid college van bestuur van de Hogeschool Utrecht (nu HVA) zet in zijn animatieFocus op onderwijs een aantal voorwaarden op een rij tegen de achtergrond van de organisatieproblemen uit zijn praktijk.                                             (10 min, maar de moeite waard)

Een meer wetenschappelijke benadering is die van voormalig lector schoolontwikkeling en schoolmanagement bij Fontys Hogescholen Eric Verbiest die als expert in onderwijs innovatie (Hij is nog als gastprofessor onderwijsinnovatie verbonden aan de Universiteit Antwerpen), een uitgebreide verhandeling geeft over team leren in zijn hoorcollege voor de opleiding professioneel meesterschap op 12 februari 2010  het leren van teams  als expert in onderwijs innovatie een uitgebreide verhandeling over.

Teamvorming begin er niet aan” is een regelrecht pleidooi van Van der Hilst voor teamvorming, maar maakt wel duidelijk, welke randvoorwaarden teams slagvaardig maken en tot kunnen successen kunnen komen. Hij benoemd in het artikel voor het blad ’12 18′ veertien zaken die het succes van een onderwijs team kunnen beïnvloeden. Welke schoolorganisatie durft teamvorming echt tot succes te maken? Nina Lazeron heeft dit onderwerp al in 1992 tegen het licht gehouden in het artikel “De zelf-lerende organisatie en haar opleider“. Zij begint haar artikel met te stellen dat het ontwikkelen van een lerende organisatie geen snelle omwenteling hoeft te zijn die door externe adviseurs wordt begeleid. Interne opleiders kunnen een belangrijke rol spelen. 21 jaar na dato hebben Drie ROC’s de interne opleiders en zou het kunnen beginnen.

Teamleren = leren in, en van diversiteit

Leren in teams betekent niet dat er uniformiteit moet heersen Manon Ruijters in 2006 gepromoveerd op het leren in organisaties, gaat tijdens haar krachtvoer lezing van 24 maart 2009 in op verschillen in leeroriëntaties die kunnen bestaan tussen (groepen) lerenden. Die verschillende leeroriëntaties hebben consequenties voor de leerlandschappen die gecreëerd kunnen worden binnen scholen en organisaties. het leren van leerlingen, het leren van (aanstaande leraren) of het leren van lerarenopleiders.

Teamwork van af een podium, In 2,5 min. praat John Foley over de over de betekenis van het woord teamwork en misschien wel over hoe teams tot succes komen.

Waarom Teams?
(uit: Samenleren in onderwijsteams lerarenreeks no:3 rdmc.ou.nl)
Er zijn overtuigende argumenten aan te voeren die voor het werken in teamverband pleiten (Vroemen, 2009). En gelukkig zijn er goede ervaringen. We zetten uiteen hoe je het succes van werken en leren in teams kunt vergroten. De eerste vraag die moet worden beantwoord: “Wat kan het ons opleveren?” Om dat te begrijpen moeten we de voordelen van werken in teams bekijken, die al dan niet bewust worden genoemd om het werken in teamverband te verkopen (Vroemen, 2005, p.112).

Vijf vaak genoemde voordelen van werken in teams die leiden tot een zesde voordeel:
1 Kleinschaligheid
Heel veel scholen fuseren en het einde lijkt nog niet in zicht. Er zijn zorgen over de menselijke maat (zie brief ‘de menselijke maat’ van minister van OCW van 28 oktober 2008). Middelgrote scholen lijken beter in staat de kwaliteit te borgen (verslag congres Schaalvergroting in het Onderwijs, PO-Raad, 2005). Grotere scholen hebben meer autonomie, meer budget en meer omvang, maar de afstand tussen ouders en personeel en de besturen neemt toe en de betrokkenheid van leraren bij de organisatie neemt af. Voor het primaire proces is het creëren van een sociaal bindend klimaat van belang. Dat betekent: overzichtelijkheid, herkenbaarheid
en ruimte voor ontplooiing. Het werk op scholen is traditiegetrouw gedelegeerd aan een professionele leraar. Korte communicatielijnen en een platte organisatie zijn daarbij nodig. Teams zijn kleinschalig en brengen eenvoud in de organisatie.

2 Multidisciplinariteit
Het onderwijs wordt meer contextgebonden, realistischer en praktischer. De lesstof wordt meer in samenhang aangeboden: vanuit het geheel naar de delen in plaats van omgekeerd. Dit vraagt omeen multidisciplinaire organisatie van het onderwijs en teams lijken daarvoor het ideale platform. Werken in teams gaat immers goed als je doet wat er gevraagd wordt: resultaatgericht zijn en samenwerken.

3 Zelfsturing
Traditioneel hebben leraren een grote mate van zelfstandigheid. Zij leggen over hun prestaties vooral verantwoording af aan zichzelf. Besturen en management hebben meer behoefte aan strakkere sturing op de output van leraren. Het inrichten van teams met (een zekere mate van) zelfsturing lijkt de logische oplossing. De redenering is dat deze teams de autonomie bieden die professionals nodig hebben, en dat ze tegelijkertijd collectief verantwoording kunnen afleggen over de resultaten. Een bijkomend, maar niet gering voordeel, is dat dit samenwerkingsmodel past bij wat van leerlingen wordt gevraagd. Ook zij moeten steeds meer samenwerken en het eigen leerproces vormgeven om zo goed voorbereid te zijn op de maatschappij. Het zou toch vreemd zijn als de schoolorganisatie hierin niet het voorbeeld geeft?

4 Betrokkenheid
In veel scholen zijn er zorgen over de betrokkenheid bij de organisatie. Er is weinig onderling contact wat leidt tot gevoelens van anonimiteit en vervreemding. Doordat werken in teamverband niet alleen gaat over de inhoud van het werk, maar ook over gedeelde waarden, normen, routines en werkwijzen, is er meer aandacht voor de mens achter de leraar. In het team kun je elkaar inspireren, met elkaar meedenken en lastige situaties delen. Door samenwerken en samen leren worden gezamenlijke mentale modellen ontwikkeld (zie hoofdstuk 4). Dit vergroot de herkenbaarheid (thuisgevoel) en de betrokkenheid. Althans, zo luidt de redenering.

5 Innovatie
Werken in teams is onlosmakelijk verbonden met innoveren. Door het combineren van aanwezige kennis en kunde en door gezamenlijk leren, ontstaan nieuwe denk- en werkmethoden, strategieën en processen. Wanneer teamleerprocessen worden versterkt, wordt kennis gegenereerd en wordt de effectiviteit van een team groter. Het onderwijsteam verhoogt de kwaliteit en doelmatigheid van het onderwijs.

6 Kwaliteit
Teams zijn kleinschaliger, ze brengen meerdere disciplines bij elkaar en bieden een zelfsturende werkomgeving. Dit heeft een gunstige invloed op de betrokkenheid van leraren en op de innovatiekracht van hun werk. De redenering is dat de capaciteit van teams om problemen op te lossen veel groter is dan van individuele leerkrachten. Als team ben je beter in staat de breedte van het werk te overzien, en kun je je beter beschermen tegen de dagelijkse hectiek. Teamwerk is broodnodig in het onderwijsveld dat steeds complexer en veeleisender wordt.

Onderpagina’s
Teamleren onderderzoekend,
Teamleren inspirerend,
Teamleren ondernemend,

4 gedachten over “Teamleren

  1. Voor onderwijsdoeleinden wil ik graag een fragmentje gebruiken uit bovenstaande video. Graag hoor ik of ik dit bestand mag downloaden en gebruiken.
    Met vriendelijke groet,
    Carla Kok-Nagtegaal

    • Dag Carla, Van mij mag je het materiaal gebruiken. Ik kan niet zo goed bepalen om welke video het gaat maar van het videomateriaal ben ik rechthebbende. Ik heb wel de bron aangegeven als die niet in de video is vermeld. Alle video’s komen in oorsprong van YouTube. De teksten zijn van Marian en mij hoewel we natuurlijk staan op de schouders van reuzen. Succes met je activiteiten en mooi dat we hebben kunnen helpen. Van uit het novacollege de hartelijke groeten en veel succes.

    • Dag Ad,

      Dankjewel voor je medewerking en snelle reactie.
      Hartelijke groet,
      Carla Kok-Nagtegaal

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s